Wulkany Wysp Hawajskich

Hawaje- środek Oceanu Spokojnego. Archipelag, złożony ze 136 wysp wulkanicznych na tzw. Grzbiecie Hawajskim przecina zwrotnik Raka. Powstanie tych najstarszych, sprzed 30 mln lat oraz tych najmłodszych, które są aktywne do dziś, zawdzięcza się tzw. "gorącym plamom" oraz ruchom płyt tektonicznych. Dzięki przesunięciom płyt kontynentalnych, zmieniało się powoli rozmieszczenie płyty nad gorącą plamą, czyli aktywnym miejscem wulkanicznym. Co pewien czas następowała erupcja lawy spod oceanu, nawarstwiając się tworzyła powoli nową wyspę. Obliczono, że płyta pacyficzna z hawajskimi wyspami przesuwa się z północnego zachodu na południowy wschód średnio 8,6 cm rocznie. W wyniku takiego przesuwu wyspy hawajskie ułożone są w jednej linii ukośnej, w stosunku do równoleżników. W ten sposób przyroda stworzyła piękne, ciekawe wyspy na samym środku oceanu.

Położenie wysp hawajskich (Atlas of Hawai'i - Juvik and Juvik)
Wyprawa na 5 wysp (1999 i 2000r.) - mapa wg Nowy Atlas Świata, Geocenter

Podczas erupcji wulkanów, zbocza ich stożków stają się mniej strome, osuwają się. W ciepłych, płytkich wodach okalających wyspę gromadzi się materiał osadowy i tworzy się rafa koralowa, a następnie atol z laguną. W takim stadium znajdują się w archipelagu wysp hawajskich, np. Atol Kure, Midway Atol, czy Pearl i Hermes Atol. W wyniku falowania wody morskiej i niszczenia powoli atolu i rafy wyspa wulkaniczna ulega zanurzeniu. Zanim to jednak nastąpi możemy cieszyć oko pięknymi krajobrazami, tropikalną roślinnością, kulturą ludności tubylczej.

Wodospad na Kauai
Żółty hibiskus - symbol Hawajów
Orzechy macadamia
Zatoka Hanauma z rafą koralową, pozostałości po kraterze wulkanu
Jedna z pięknych dolin na wyspie Oahu
Wygasły krater Diamond Head, Oahu

Wulkany hawajskie znane są ze swej łagodności, jeśli chodzi o siłę i niebezpieczeństwo wybuchów. Zalicza się je do wulkanów efuzywnych. W związku z łagodnie nachylonymi zboczami wulkanów tarczowych, pod kątem około 8o, lawa spływa po nich z małą prędkością. Hawajczycy wyróżniają lawę warkoczową, pahoehoe, która z powodu dużej gęstości płynie powoli, nasuwając jedną warstwę na drugą. W ten sposób zastyga w postaci marszczeń, sznurów itp. Lawa o większej płynności, zastygając tworzy żużlowatą, porowatą powierzchnię. Hawajczycy chodząc boso po takiej zastygłej lawie krzyczeli z bólu, stąd jej nazwa a-a.

 

Lawa sznurowa pahoehoe
Lawa żużlowa a-a
Lawa sznurowa pahoehoe
Łagodne zbocza wulkanu Mauna Loa
Zastygła lawa na zniszconej już drodze
Rozległe połacie zastygłej lawy na łagodnych zboczach wulkanicznych

Najbardziej aktywne i popularne wulkany znajdują się na największej wyspie Hawaii, inaczej Big Island oraz na Maui. Big Island tworzą stożki tarczowe Mauna Kea, który jest jednocześnie największym wzniesieniem hawajskim oraz Mauna Loa. Przy tym ostatnim wulkanie stworzono Park Narodowy Wulkanów Hawajskich. Największą atrakcją parku jest możliwość obejrzenia kaldery Kilauea oraz lawy wypływającej spod jej zboczy do oceanu. Lepka lawa, dzięki powolnemu spływaniu, zanim zniszczy domostwa, czy inne przeszkody na swej drodze, daje możliwość ewakuacji. W związku z tym wulkany hawajskie uważa się za niegroźne.

Wnętrze krateru Haleamaumau, Big Island
Lawa wpływająca do oceanu, Big Island
Wulkan tarczowy Mauna Kea z obserwatorium wulkanologicznym

Na wyspie Maui ciekawą kalderą może poszczycić się wulkan Haleakala, w którym znajdują się małe stożki pasożytnicze. Tutaj występuje ciekawa roślina, która zakwita raz na kilka lat, tzw. silver sword (srebrny miecz).

Kaldera wulkanu Haleakala ze stożkami pasożytniczymi
Materiał wulkaniczny wyrzucony przez Haleakala, Maui
Bomba wulkaniczna na zboczach Haleakala, Maui
Srebrny Miecz, wyjątkowa roślina na zboczach Haleakala
Wulkaniczne wybrzeża wyspy Kauai
Drzewa lawowe, Big Island

 W świecie hawajskich wulkanów nie mogło zabraknąć wierzeń w bogów, związanych z tymi żywiołami. Jak głoszą najważniejsze karty hawajskiej mitologii, bogowie, podobnie jak pierwsi osadnicy, przybyli na Hawaje z południa, przede wszystkim z Tahiti. Na czele takiej wędrującej grupy bóstw stała Pele, bogini, która musiała opuścić swą siedzibę, gdyż wypędzona została za podstępne odebranie męża swojej siostrze. Znalazła ciąg wysp, wynurzonych kolejno z wód oceanu. Bogini Pele, wędrowała przez kolejne wyspy, drążyła w piasku dziury poszukując źródeł wody, jednak bez większego sukcesu. Tak dotarła do wyspy Hawaii. Tutaj z głębokiego otworu zamiast wody trysnął w górę strumień rozżarzonej lawy. Wtedy bogini zrozumiała swoją moc. Jej żywiołem był już teraz tylko niszczycielski ogień wulkanu. Tak stała się boginią wulkanów – groźną boginią Pele. Od tego też czasu często przybierała postać ludzką, odwiedzała siedziby Hawajczyków usytuowane u podnóża jej wulkanu. Do dziś tubylcy składają czasem ofiary nad brzegiem krateru Halemaumau, w obrębie kaldery Kilauea na wyspie Hawaii, dla groźnej bogini w postaci kwiatów, czy owoców.